Programmatisch en opgavegericht samenwerken

Op 12 februari 2026 is de publicatie ‘Praktijk X Wetenschap – Programmatisch en opgavegericht samenwerken’ overhandigd aan Annuska Bloemert van het Rijksvastgoedbedrijf. Vier wetenschappers hebben recent onderzoek vertaald naar praktische tips voor de praktijk. Tijdens de bijeenkomst werd er in verschillende workshops verder gepraat over de handreikingen.

Download hier de praktijkhandreiking.

De Nederlandse bouwsector staat voor grote opgaven. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat iedereen toegang heeft tot de woningmarkt, in de winter de verwarming aan kan zetten en voorbereid is op rampen? Hoe gaan we om met de toenemende hittestress, terwijl we ook het klimaat en de natuur beschermen? Hoe kunnen we Nederland niet alleen veiliger, gezonder, inclusiever, duurzamer, maar ook mooier maken? Hoe maken we alle verouderde gebouwen en infrastructuur toekomstbestendig?

Dit soort uitdagingen pakken we alleen samen goed aan. Zeker als de genoemde uitdagingen zich in hetzelfde gebied, op dezelfde vierkante meter afspelen. Geen enkele organisatie kan deze uitdagingen individueel en alleen lokaal oplossen. Samenwerking is cruciaal – tussen publieke opdrachtgevers, met private partijen, met burgers, met maatschappelijke organisaties. Ze hebben elkaars kennis, kunde en capaciteit nodig en zijn van elkaar afhankelijk. Dat vraagt tegelijk om coördinatie en onderlinge afstemming. Onder meer omdat belangen onderling kunnen botsen, en de opgaven zich uitstrekken over meerdere schaalniveaus en jurisdicties. Bovendien is het vanwege schaarste slim om capaciteit te bundelen en de vraag op elkaar af te stemmen. Dat maakt standaardisatie en groei eenvoudiger.

Steeds vaker maken partijen gebruik van een programmatische aanpak. Verschillende partijen trekken gezamenlijk op en innoveren samen, over de grenzen van organisaties, projecten en disciplines heen. Een positieve ontwikkeling, maar programmatische samenwerking is ook best ingewikkeld. Uiteenlopende doelen en belangen zorgen ervoor dat partijen elkaar soms niet of nauwelijks vinden. Middelen komen niet zomaar bij elkaar. De gehanteerde sturingsmechanismen zijn nog niet afgestemd op de nieuwe werkwijze, enzovoorts. Dit leidt tot suboptimale uitkomsten en vaak onnodig tijdrovende en kostbare processen.

Marina Bos-de Vos (TU Delft) schreef de handreiking ‘Gezamenlijke waarde(n)creatie’. Hoe kan je binnen een programmatische omgeving het gesprek voeren over de waarden die iedere deelnemende organisatie of actor nastreeft om zo tot gezamenlijke waarde(n)creatie te komen?

Lizet Kuitert (Erasmus Universiteit Rotterdam) schreef de handreiking ‘Integraliteit samen vormgeven. Hulp bij waarde-integratie in de bouwsector’. Ontdek of en hoe je tot een meer integrale benadering van waarden kunt komen en wanneer dat wel en niet zinvol is.

Tom Coenen (Universiteit Twente) schreef de handreiking ‘Transitiesturing voor publieke opdrachtgevers. Lessen uit de circulariteitstransitie’. Krijg inzicht in een procesaanpak die helpt in transities, en ik hoe die aanpak afwijkt van de meer traditionele, reguliere manieren van werken.

Pedram Soltani (TU Delft) schreef de handreiking ‘Programmatisch samenwerken – een kansrijke oplossing voor Grand Challenges’. In deze handreiking schrijft hij dat een programmatische samenwerking kan helpen bij grote maatschappelijke opgaves en hoe deze samenwerking in de vroege fase van een bouwproject ingericht kan worden.

Als u de presentaties van de middag wil ontvangen, stuur dan een mail naar het secretariaat van het Opdrachtgeversforum in de bouw. Het antwoord kan in uw spam-box terechtkomen.